کلید دانش

تیر ( عطارد )

پنجشنبه 21 مرداد 1395

نوع مطلب :نجوم، 

سیاره ی تیر تنها پذیرای دو فضاپیما بوده . اولی به نام مارینر 10 ( mariner 10 )  سه بار از کنار این سیاره پرواز کرد و دوباره به فضا برگشت . دومی هم به نام مسنجر ( MESSENGER ) در سال های 2008 و 2009 سه بار از کنارش گذشت و در نهایت در سال 2011 در مدار تیر قرار گرفت . 

تا پیش از فضا پیمای مسنجر ، تنها فضاپیمای مارینر 10 سه بار در سال های 1973 و 1974 از کنار تیر گذشته بود و دانشمندان نقشه ی کم تر از نیمی از سطح تیر را داشتند . مسنجر ( متعلق به ناسا ) در سوم اوت سال 2004 به سمت تیر روانه شد و پس از سه پرواز گذری و قرار گیری در مدار سیاره ، این نقص نقشه برداری را جبران کرد . مسنجر تا به حال بیش از 100000 عکس از تیر به زمین مخابره کرده . 

شاخه ای از دانش ستاره شناسی ، « ستاره شناسی راداری » نام دارد . به این معنا که ستاره شناسان تکانه ها یا پالس هایی از امواج رادیویی به سمت سیاره ای گسیل می کنند و بازتاب آن تکانه ها را بررسی می کنند . حتی پیش از گسیل فضاپیما ها به تیر ، اطلاعات راداری ما از تیر از این قرار بود : 
1- سطح سیاره ی تیر مانند سطح ماه زمین است . گله به گله بر آن اثر دهانه های برخوردی است ( دهانه ی برخوردی ، گودالی است روی سطح سخت اجرام آسمانی مثل سیاره ها یا قمر ها که بر اثر برخورد سیارک یا شهابوار یا دنباله دار پدید می آید . ) 
2-تیر پشته ها یا خط الرئس های بسیار دراز و پیچاپیچ دارد که دهانه های برخوردی و دیگر عوارض زمین شناختی تیر را قطع می کنند . در دانش ستاره شناسی سیاره ای یا زمین شناسی سیاره ای به این پشته ها می گویند دور سوم یا پشته ی چین خورده ( dorsum/wrinkle ridge ) . حدس بر این است که این دورسوم ها بر اثر چروک خوردن پوسته ی تیر پدید آمده باشند ؛ یعنی زمانی که پوسته داغ و مذاب بوده و سپس به تندی سرد شده . 
3- دهانه های برخوردی تیر کوچک تر از دهانه های ماه است . 
بلندی های پر دهانه در تیر زیاد است ؛ مثل ماه زمین ( بد نیست بدانید تیر قمر ندارد ) . برخلاف ماه ، بلندی های تیر با جلگه هایی مضرس ( دندانه دندانه و پر از پستی و بلندی ) راه راه شده . در نواحی دیگر تیر ، جلگه های هموار ، زمین های پست را می سازند . 
بزرگ ترین دهانه ی برخوردی بر سیاره ی تیر ، دشت یا حوضه ی کالوریس ( caloris basin/caloris planitia ) است . فضا پیمای مسنجر سرانجام توانست برای نخستین بار نقشه ی دقیق و کامل این حوضه را برای ما فراهم آورد و اطلاعاتمان را نیز از آن دقیق تر کند ؛ برای مثال تصور می شد قطر کالوریس حدود 1300 کیلومتر است ، اما الان آن را 1550 کیلو متر می دانند . حتی تخمین غیر دقیق مارینر 10 نیز از قطر کالوریس این حوضه را در مقام یکی از بزرگ ترین دهانه های برخوردی منظومه ی شمسی جای داده بود ( تخمین اشتباه مارینر به این سبب بود که هنگام عکس برداری بخش هایی از حوضه در محدوده ی شب سیاره بود ) . در منظومه ی خورشیدی حوضه های برخوردی دهانه هایی بزرگ هستند که بیشتر سطح شان از گدازه ها یا مواد مذاب سرد شده پر شده باشد ؛ چنین دهانه هایی را در ماه دریا ماره ( mare) می نامند . در پادپای کالوریس ( پادپا (antipode) : نقطه ی مقابل ناحیه ای خاص در آن طرف سیاره ) ناحیه ای شگفت انگیز است مملو از منطقه ی عجیبی از بلندی های تپه مانند و دره های ناهموار . نتیجه ای که بسیاری از دانشمندان می گیرند این است که برخورد پدید آورنده ی حوضه ی کالوریس ، چنان امواج مرتعش و قدرتمندی ساخته که در سراسر سطح سیاره ی تیر به راه افتاده ؛ سپس این امواج در نقطه ی پادپا به هم رسیده و رد فرجامین خود را برجای گذاشته . ناحیه هایی از این دست که ناشی از تغییرات سطحی بسیار شدید و فاجعه بار هستند گاهی نگونزار ( catastrophe ) می نامند . 
چگالی سیاره ی تیر برابر با 5/4 برابر چگالی آب است . یعنی احتمالا دارای هسته ی آهنی و بسیار بزرگ است که بخش اعظم سیاره را شامل می شود . قطر لایه ی سنگی بیرونی بعید است بیش از 100 تا 200 کیلومتر باشد . 
جو بسیار رقیقی پیرامون سیاره ی تیر را فراگرفته ؛ اما در مقایسه با سیاره هایی مانند زمین می شود در نظر گرفت که این سیاره جو ندارد ؛ دست کم به این سبب که این جو هیچ تاثیری بر این سیاره ندارد . به دلیل همین جو بسیار رقیق ، تفاضل دمایی در شب و روز سیاره بسیار زیاد است ؛ شب ها دما حدودا تا 170- تا 185- درجه ی سانتی گراد است و در روز دما تا 420 تا 460 درجه . دومین معمای بزرگ سیاره ی تیر این است که چرا در قطب هایش مناطقی هست که بازتاب دهندگی بسیار بالایی دارد ؟ از همان نخستین آزمایش های راداری سیاره ی تیر از روی زمین معلوم شد مناطقی در قطب تیر هست که طوری امواج رادار را بازتاب می دهند که انگار از جنس یخ هستند ! تصورش را بکنید ؛ در جایی چنان نزدیک به خورشید یخ وجود داشته باشد . تصور دانشمندان از همان زمان بر این بود که احتمالا در قطب تیر دهانه هایی است که نور خورشید هرگز به آن ها راه نمی یابد و از این رو دمای شان دست کم 100- درجه است و در نتیجه یخ در آن ها وجود دارد . کاوشگر مسنجر در دوران ماموریتش باید به این معما نیز پاسخ دهد و دست کم سه ابزار جانبی اش برای چنین جستجویی مفید است ، اما تا به الان نتیجه ای از آزمایش هایش به دست نیامده . 
منبع : ستاره شناسی به زبان آدمیزاد 


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.


فهرست وبلاگ
پیوندهای روزانه
طبقه بندی
آرشیو
نویسندگان
صفحات جانبی
نظرسنجی
    در چه باره ای مطلب بنویسم ؟ ( لطفا نظر دهید )










آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
جستجو
آخرین پستها
اَبر برچسبها